Birinci Alt Bölüm
(Dört Mezheb)

I- DÖRT MEZHEB İMAMININ MENSUP OLDUKLARI OKULLAR VE ÜSTADLAR
A- OKULLAR (Medreseler):
Bundan önceki fasılda re'y ve hadîs taraftarlarını incelemiş ifrat ve itidâl itibâriyle bir müctehidin hem ehl-i hadîs hem ehl-i re'y sayılabileceği neticesine varmıştık. Meselâ İmam Şâfiî, müfrit re'ycilere nisbetle ehl-i hadîs, zâhirîlere göre ise reyciler arasında yer almaktadır. Bu iki tabirin mâna ve mefhumunda ittifak olmadığı için taraflarının tesbitinde de farklar bulunmuştur; meselâ:
1- İbn Quteybe, Ahmed b. Hanbel'in ismini zikretmemiş, diğer üç imâmı reyciler listesine almıştır.(1)
2- Maqdisî (v. 380/990), "Ahsenu't-teqâsîm"in muhtelif yerlerinde -her halde farklı mânaları kasdederek- bir kere Ahmed b. Hanbel'i fakih değil, muhaddisler arasında saymış, buna mukabil hanefî, mâlikî, şâfiî ve zâhirîleri fıkıh mezhebleri içinde mütâlâa etmiş, bir başka yerde şafiîleri ehl-i hadîs, hanefîleri ehl-i re'y saymış, diğer bir yerde de Ebû-Hanife ve Şâfiî'yi reyci, İbn Hanbel'e tâbi olanları ise hadîsçi olarak göstermiştir.(2)
3- Şehristâni (v. 548/1153), Mâlik, Şafiî, Süfyân, Ahmed b. Hanbel ve Dâvud'un mensuplarını ehl-i hadîs, Ebû-Hanîfe ve mensuplarını ise ehl-i re'y olarak tesbit etmiştir.(3)
4- İbn Haldûn'a (v. 808/1405) göre ise ehl-i hadîs "ehl-i Hicâz" ehl-i re'y ise "ehl-i Irâk"tır. Birincisinin İmamı Mâlik, ikincisininki Ebû-Hanîfe'dir. İmam Şâfiî, Ebû-Hanîfe ve Mâlik'ten istifade ederek bu iki metodu meczetmiştir. İbn Hanbel ise muhaddistir; fakat talebesi, Ebû-Hanîfe'nin talebesinden okumuş, faydalanmışlardır.(4)