www.HayrettinKaraman.net: İslâm Hukuku Profesörü Hayrettin Karaman'ın İnternet Sitesi
Siteden rastgele bir sayfa seçer. Hafızadaki önceki sayfaya döner Hafızadaki sonraki sayfaya döner
 


3- Fukahânın İhtilâfı:
Sahâbe ve büyük tâbiün devrinde gördüğümüz ictihad ihtilâfı bu devirde fukahâ ve problem çoğaldığı için daha da artarak devam etmiştir. Hem mahiyeti icabı tabiî olan hem de "Ümmet için rahmet" olarak kabul edilen(4) ictihad ihtilâfının önemli sebepleri tesbit edilmiştir:
a) Kitap ve sünette geçen bazı kelime ve cümlelerin farklı tefsîri.
b) Sözün hakikat veya mecâzî mânaya çekilebilmesi.
c) Aynı mevzûdaki âyet ve hadislerin bir araya getirilerek farklı şekillerde değerlendirilmesi ve telifi.
d) Hadîsle alâkalı sebepler: Hadisin bilinip bilinmemesi, sıhhat derecesi, sıhhat ölçüsü, tam veya kısmen zaptı yorumu, çelişen delillerle uzlaştırılması...
e) İctihad bilgi, usûl ve gücünün farklılığı,
f) Tabîi ve ictimâî çevrenin tesiri.
Hadisle alâkalı ihtilâf sebebine bir örnek verelim:
Abdu'l-Vâris b. Saîd anlatıyor:
Mekke'ye geldim ve orada Ebû-Hanîfe'ye tesadüf ederek sordum:
- Bir şeyi, şart koşarak satan kimse hakkında ne dersin?
- Satış da şart da bâtıldır.
Bunun üzerine İbn Ebî-Leylâ'ya geldim ve aynı şeyi sordum: "Satış câiz, şart bâtıldır" cevabını verdi. İbn Şübrüme'ye gidip sorduğumda: "Satış da şart da câizdir" dedi. Kendi kendime: "Allah Allah! Üç tane Iraklı Fıkıh bilgini bir mesele üzerinde birleşemiyorlar!" dedim ve tekrar Ebû-Hanîfe'ye giderek iki meslektaşının söylediklerini naklettim; şu cevabı verdi:
- Onların sana ne dediklerini bilmem; bana Amr b. Şuayb, babasından, o da kendi babasından "Resûlullah'ın şartla beraber satış yapmayı yasakladığını" haber verdi.
Bunun üzerine İbn Ebî-Leylâ'ya giderek iki dostunun söylediklerini ona naklettim; şu cevabı verdi: "Onların sana ne dediklerini bilmem; bana Hişam b. Urve babasından o da Hz. Âişe'den şunu haber verdi: Rasûlullah bana (Âişe'ye) Berîre'yi satın alıp âzad etmemi emretti. Sahibi, velâyetin kendisinde kalmasını şart koştu. Bunun üzerine Rasûlullah şöyle buyurdu: "Allah'ın kitabında olmayan şart bâtıldır." Şu halde satış câiz şart bâtıldır.
Tekrar İbn Şübrüme'ye gittim diğer ikisinin söylediklerini ona naklettim, şu cevabı verdi: "Onların sana ne dediklerini bilmem; bana Mis'ar b. Kidâm, Muhârib b. Disâr'dan, O da Câbir'den haber verdiğine göre Câbir şöyle anlatmıştır: Rasûlullah'a bir deve sattım ve Medîne'ye kadar binerek istifade etmemi şart koştum; kabul buyurdu." Şu halde satış da, şart da câizdir.(5)
Bu örnekte üç müctehidin, aynı konuda farklı hadîslere dayanarak farklı hükümlere ulaştıklarını görüyoruz. Sonraki çağlarda ictihad edebilen âlimler bu hadislerin tamamını bir arada görecek, değerlendirecek ve daha sağlıklı sonuçlar elde edeceklerdir.
Ferdî ihtilâflar dışında ictihad grupları veya fıkıh mektepleri şeklinde tecellî eden ihtilâfı bundan sonraki bahiste (re'y-eser ihtilâfı olarak) tetkik edeceğiz.


4. İtikadî ve siyâsî hayatta bölünmeler (şikak, hilâf, ihtilâf, tefrika, iftirak) menedilmiş fakat hukukî ve iktisadî sâhada, usûlüne uygun ictihad ve re'y farkları normal kabul edilmiş, ümmetin bundan istifade edeceği ifade edilmiştir. Bu mevzûda rivâyet edilen bir hadîs için bak. el-Aclûnî, Keşfü'l-hafâ, C. I, s. 64-65.
5. Ahmed Emin, Duha'l-İslâm, C. II, s. 166-167. Burada geçen hadîsler ve incelemeleri için bak. Şevkânî, Neylü'l-evtâr, C. V, s. 183-185.

  Şu anda sayfası gösterilen kitap.
Bu Kitapta:
Önceki Başlık
Sonraki Başlık
İçindekiler
Site Sayfaları
Ana Sayfa
Hakkında
Makaleleri
Kitapları
Soru Konuları
Soru Listesi
Hayrettin Karaman`ın Sohbetleri
Şiirleri
Bütün site içeriğinin genel kelime indeksi.
Sitede Arama
Hayrettin Karaman'ın Siteye Son Eklenen Yazıları
E-posta
Siteyi Link ve Kaynak Gösterimi
m.HayrettinKaraman.net Mobil-Metin Versiyonu Hakkında

Facebook Sayfası:

Bulunduğunuz Sayfayı:


 
Sayfa başına gider Siteden rastgele bir sayfa seçer. Hafızadaki önceki sayfaya döner Hafızadaki sonraki sayfaya döner
   
Bu Kitapta: Önceki Başlık Sonraki Başlık İçindekiler